فرش سلطان آباد چیست؟ از گذشته تا امروز
از بیشمار مواردی که به عنوان یک ایرانی می توانیم در هر گوشه ای از دنیا که باشیم به آن افتخار کنیم، فرش ایرانی یا همان persian rug معروف است. زمانی که صحبت از فرش ایرانی میشود یکی از فرش های نام آشنا در میان فرش های اصیل ایرانی فرش سلطان آباد است. اما فرش سلطان آباد چیست؟ اگر شما هم به تازگی با این جواهر نفیس ایرانی اشنا شده اید؛ تا انتها همراه ما باشید تا هرآنچه باید درباره فرش سلطان آبادی بدانید را برایتان بازگو کنیم.
فرش سلطان آباد چیست؟
فرش سلطان آباد یکی از مشهورترین و قدیمیترین فرشهای ایرانی است که ریشه در شهر اراک امروزی دارد. سلطان آباد نام قدیمی اراک در دوره قاجار بود و فرشهایی که در این منطقه بافته میشدند به دلیل کیفیت عالی، طرحهای خاص و استقبال اروپاییها به نام فرش سلطان آباد شناخته شدند. امروزه هم چه در قالب فرش دستباف سلطان آباد و چه در قالب فرش ماشینی طرح سلطان آباد، این فرش جایگاه ویژهای در میان خریداران داخلی و خارجی دارد.
این فرشها به دلیل رنگبندی متنوع مثل فرش سلطان آباد کرم، فرش سلطان آباد سبز و فرش سلطان آباد لاکی، و همچنین نقشههای اصیل ایرانی، انتخابی محبوب برای پذیراییهای ایرانی و حتی دکوراسیون مدرن هستند. اگر برایتان سوال است که فرش سلطان آباد برای کجاست یا چه تفاوتی با دیگر فرشهای ایرانی دارد، در ادامه مقاله بهطور کامل پاسخ خواهیم داد.
تاریخچه فرش سلطان آباد
برای درک بهتر اینکه فرش سلطان آباد چیست، باید به گذشته برگردیم. شهر اراک که در دوران قاجار با نام «سلطان آباد» شناخته میشد، یکی از مهمترین مراکز بافندگی ایران بود. از نیمه دوم قرن سیزدهم هجری شمسی، بافت فرش در این منطقه رونق گرفت و خیلی زود به دلیل کیفیت بالای پشم، رنگهای طبیعی و نقوش خاص، به بازارهای جهانی راه یافت.
در همان دوره، تاجران اروپایی بهویژه از انگلستان و فرانسه به صادرات فرش سلطان آبادی علاقهمند شدند و سفارشهای خاصی برای ابعاد و نقوش به بافندگان ایرانی میدادند. همین موضوع باعث شد که نقشههای فرش سلطان آباد با ترکیبی از سنت ایرانی و سلیقه اروپایی شکل بگیرد و به یک سبک متمایز تبدیل شود.
این فرشها نهتنها در قاجار بلکه در دوران پهلوی نیز شهرت خود را حفظ کردند و امروز هم نسخههای دستباف آن بهعنوان آثاری هنری در موزهها و کلکسیونهای فرش دنیا نگهداری میشوند.
ویژگی فرش سلطان آباد قدیمی
برای پاسخ به پرسش فرش سلطان آباد چیست، لازم است ویژگیهای فنی و هنری آن را بررسی کنیم. این فرشها از ابتدا دارای خصوصیات متمایزی بودند که باعث شدند در میان دیگر فرشهای ایرانی سبک خاص خود را پیدا کنند:
نقشه فرش سلطان آبادی
نقشه فرش سلطان آبادی عموماً درشت، ساده و خلوت بودند. فاصله زیاد بین گلها و نقوش باعث میشد که فرش جلوهای باز و چشمنواز داشته باشد. بیشتر از طرحهای لچک و ترنج، گل فرنگ و بته جقه استفاده میشد.
رنگبندی فرش سلطان آباد
استفاده از رنگهای اصیل ایرانی مثل لاکی (قرمز)، کرم، سبز یشمی و سرمهای ویژگی اصلی این فرشها بود. بهکارگیری رنگهای گیاهی و طبیعی نیز باعث ماندگاری بالای آنها میشد. این روزها فرش سلطان آباد کرم، فرش سلطان آباد آبی یکی از محبوب ترین رنگ های این فرش منحصر به فرد هستند.
جنس فرش طرح سلطان آباد
بافت این فرشها با پرزهای پشمی نرم و مرغوب منطقه اراک انجام میشد. چله معمولاً از پنبه بود که استحکام و دوام فرش را افزایش میداد.
ابعاد فرش سلطان آباد
بیشتر فرشهای سلطانآبادی در اندازههای بزرگ (قالی و قالیچههای چندمتری) بافته میشدند تا مناسب عمارتها و سالنهای وسیع باشند.
نوع بافت فرش سلطان آبادی
گره مورد استفاده بیشتر گره فارسی (نامتقارن) بود که باعث ظرافت بیشتر در طرحها میشد.
به همین دلیل، فرشهای سلطان آباد قدیمی علاوه بر زیبایی هنری، از نظر دوام و کیفیت هم در بالاترین سطح قرار داشتند.
تفاوت فرش سلطان آباد قدیمی و فرش سلطان آباد ماشینی امروزی
وقتی صحبت از فرش سلطانآباد چیست میشود، باید بین دو دوره تاریخی تفاوت قائل شد: نمونههای قدیمی دستباف و فرش سلطان آباد ماشینی امروزی. هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند:
- بافت: فرش سلطان آباد قدیمی دستباف با گره فارسی و توسط هنرمندان محلی اراک بافته میشد. در مقابل، نسخههای امروزی با دستگاههای پیشرفته بافته میشوند و اغلب دارای شانه و تراکم بالا هستند؛ برای مثال فرشهای ۱۲۰۰ شانه با تراکم ۳۶۰۰.
- الیاف: در گذشته از پشم مرغوب محلی و نخ پنبه برای چله استفاده میشد، اما امروزه الیاف ابریشم سلولزی در فرشهای ماشینی سلطان آباد اکسیر به کار میرود که هم براقیت بیشتری دارد و هم ضدحساسیت است.
- نقشه و طرح: طرحهای سنتی سلطان آبادی سادهتر و درشتتر بودند، در حالی که نسخههای امروزی هم طرحهای اصیل و هم ترکیبهای مدرنتر (برای هماهنگی با دکوراسیون جدید) را شامل میشوند.
- ابعاد: قالیهای قدیمی بیشتر متراژ های خیلی بزرگ بودند، اما در مدلهای ماشینی امروزی تنوع ابعاد بالاست؛ از قالیچههای کوچک تا فرشهای ۱۲ متری.
- قیمت و دسترسی: فرشهای دستباف قدیمی بسیار کمیاب و گرانقیمت هستند، در حالی که فرش ماشینی سلطان آباد امروزی با قیمت مناسبتر و امکان خرید اقساط فرش سلطان آباد در دسترس خریداران قرار دارد.
به این ترتیب، فرشهای ماشینی سلطان آباد ادامهدهنده همان اصالت تاریخی سلطان آباد هستند، اما با تکنولوژی و نیازهای روز هماهنگ شدهاند.
روشهای نگهداری فرش سلطان آباد
فرش سلطانآباد چه در نوع دستباف و چه ماشینی، سرمایهای ارزشمند برای خانه محسوب میشود و اگر به درستی نگهداری شود، سالها زیبایی و دوام خود را حفظ خواهد کرد. رعایت چند نکته ساده میتواند عمر مفید این فرشها را بهطور چشمگیری افزایش دهد:
اولین نکته، جلوگیری از نور مستقیم خورشید است. تابش مداوم نور خورشید میتواند باعث کمرنگ شدن نقوش و کاهش درخشش الیاف فرش شود. بهتر است فرش در فضایی با پردههای نیمهشفاف یا دور از تابش مستقیم قرار گیرد.
مورد بعدی، نظافت منظم و اصولی است. جاروبرقی باید با قدرت مکش متوسط و در جهت خواب فرش انجام شود تا الیاف آسیبی نبینند. برای لکههای سطحی نیز استفاده از محلولهای شوینده ملایم توصیه میشود. بهخصوص در شستشو فرشهای سلطانآباد، باید از شویندههای آنزیمدار قوی پرهیز کرد چون ممکن است به بافت لطیف آن آسیب برساند.
همچنین بهتر است هر سال، جهت فرش تغییر کند تا فشار وسایل سنگین مانند مبلمان روی یک نقطه متمرکز نشود و سطح فرش یکنواخت باقی بماند.
در نهایت، شستشوی کامل فرش باید توسط قالیشوییهای معتبر انجام شود تا از مواد و روشهایی استفاده شود که با نوع الیاف و تراکم فرش متناسب باشد.
با رعایت این نکات ساده، فرش سلطان آباد سالها مانند روز اول درخشان و زیبا باقی خواهد ماند و جلوهای ماندگار در دکوراسیون خانه شما ایجاد میکند.
فرش طرح سلطان آباد اکسیر
مطمئنا شما نیز پس از خواندن ودریافتن فرش سلطان آباد چیست، بیش از پیش به آن علاقمند شده اید. فرش سلطانآباد یکی از نمونههای ارزشمند و ماندگار در تاریخ فرشبافی ایران است که ریشه در دوران قاجار و منطقه اراک دارد. ویژگیهایی مانند نقوش درشت و خلوت، رنگبندی متنوع، و هماهنگی با هر نوع دکوراسیون باعث شده این فرشها نهتنها در گذشته، بلکه در روزگار امروز نیز محبوب و پرتقاضا باشند.
اگر به دنبال انتخابی هستید که اصالت ایرانی را با نیازهای دکوراسیون مدرن ترکیب کند، فرش سلطانآباد گزینهای ایدهآل خواهد بود. برای مشاهده طرحها، رنگبندیها و دریافت مشاوره تخصصی میتوانید به صفحه فرش سلطان آباد سر بزنید.