معرفی انواع روش های چله کشی
بافت فرش ، قالی و گلیم در کشور ما بسیار پر سابقه بوده و در مناطق بسیاری از ایران این صنعت رواج بسیاری دارد. یکی از اصطلاحاتی که در این حوزه بسیار شنیده میشود چله و چله کشی است. برای بررسی انواع چله کشی ابتدا به توضیح مختصری در مورد چله می پردازیم.
چله کشی چیست و چه نقشی در فرش دارد؟
یکی از پر تکرارترین مواردی که در مورد فرش و قالی به گوش می خورد تار و پود است. نخ های تار به صورت عمودی و نخ های پود به صورت افقی در دار قالی مورد استفاده قرار می گیرند، تار فرش را معمولا به نام چله فرش نیز می شناسند. چله از جنس نخ های نازک و مقاوم است که بر روی دار قالی در جهت عمودی و به صورت چند لا نصب می شوند. کاربرد اصلی این تار های مقاوم و پر پیچ و تاب نگهداری از گره های فرش ، قالی و گلیم در هنگام بافت است.
مرحله چله کشی در بافت فرش و گلیم یکی از مهم ترین مراحل بافت آن است چرا که این چله دار است که گره های فرش را نگهداری می کند. در عمل چله کشی ما قبل از شروع به بافت فرش ، تار هایی را به صورت عمودی و با کشش یکسان و مقاوم بر روی دار قالی سوار می کنیم.
انواع چله کشی
چله کشی انواع مختلفی دارد که از پرکاردترین و مهمترین انواع چله کشی می توان به روش های فارسی و ترکی اشاره کرد. این دو روش هر کدام مزایا و معایبی دارند که در ادامه به آن ها اشاره می کنیم؛ اما روش دیگری نیز برای این عمل وجود دارد که به آن چله کشی تلفیقی گفته می شود.
در چله کشی تلفیقی سعی شده است که از تلفیق چله کشی ترکی و فارسی استفاده شود و تا حد امکان معایب هر یک پوشش داده شود.
چله کشی ترکی
یکی از مهم ترین تفاوت هایی که چله کشی ترکی با نوع فارسی آن دارد این است که به طور مستقیم بر روی دار قالی کشیده می شود. در انجام این نوع از چله کشی نیاز است تا برای دقت بیشتر و ایجاد کشش یکسان در تمامی طول آن با حضور دو فرد انجام شود.
این روش نسبت به چله کشی فارسی مزایایی دارد که از آن ها می توان به ایجاد تسلط بیشتر برای فرد بافنده ، سهولت در پایین کشی و ایجاد نظم بیشتر در چله ها اشاره کرد.
چله کشی ترکی اما معایبی نیز دارد که منجر به کاهش دوام قالی و فرش و کم شدن کیفیت آن ها می شود. یکی از این موارد عدم استفاده از چوب کجو است که منجر به ایجاد کجی و عدم تقارن در کناره های فرش و جدایی شیرازه می شود.
از دیگر معایب این روش می توان به دو طرفه بودن چله ها اشاره کرد که این مسئله منجر به ایجاد چرخش در چله بر سر و زیر دار می شود، به همین دلیل در این روش استفاده از چوب مهار ضروری است.
چله کشی فارسی
این نوع چله کشی بر خلاف روش چله کشی ترکی که مستقیم بر روی دار قالی انجام می شود، ابتدا بر روی زمین آماده سازی شده و سپس بر روی دار قرار می گیرد. این نوع از چله کشی بیشتر در مناطقی که فارسی بافی انجام می شود مورد استفاده قرار می گیرد.
از جمله مزایای روش چله کشی فارسی می توان به استحکام بیشتر و جلوگیری از کج شدن فرش ، به دلیل استفاده از کوجی اشاره کرد، همچنین در این روش می توان به روش کرباس به گلیم بافی پرداخت. از دیگر مزایای چله کشی فارسی می توان ثبوت تنظیم چله در سر و زیر دار و امکان بافت قالی با طول بلند را نام برد.
این روش چله کشی اما معایبی هم دارد که از جمله آن ها می توان به ثابت نبودن جای بافنده که منجر به کم شدن تسلط بر روی فرش می شود اشاره کرد، همچنین پایین کشی در این روش مشکل بوده و اگر فرد بافنده دارای مهارت کافی در این امر نباشد احتمال آسیب دیدن و ایجاد پارگی در فرش و قالی وجود دارد.
چله کشی تلفیقی
به عنوان یکی از پرکاربردترین انواع چله کشی می توان به چله کشی تلفیقی اشاره کرد. این نوع چله کشی توانسته تمام مزایای هر دو روش چله کشی فارسی و ترکی را در خود جای دهد و به بهتر و ساده تر شدن فرایند بافت کمک کند.
در این نوع از چله کشی بخش هایی از هر دو چله کشی فارسی و چله کشی ترکی به صورت تلفیقی مورد استفاده قرار می گیرد و کار بافنده را ساده تر می کند. در چله کشی تلفیقی دار مورد استفاده دار ترکی هست اما چله کشی به روش فارسی با کمی تغییرات انجام می شود به صورتی که چله به صورت غیر مستقیم کشیده شده و سپس بر روی دار ترکی قرار می گیرد.
نکات قابل توجه در زمان چله کشی
- از نکات مهمی که در انواع چله کشی باید مورد توجه قرار گیرد متقارن بودن چله است تا از ایجاد سنگینی بر یک طرف دار جلوگیری شود.
- همان طور که در قبل نیز ذکر شد نخ های چله باید با کشش یکسان نصب شود. یکی از راه هایی که به این مسئله کمک می کند انجام عمل چله کشی در یک مرحله است.
- قبل از انجام عمل چله کشی ، سالم و متقارن بودن دار قالی را چک کرده و از عمود بودن سر دار و زیر دار بر راست رو ها را اطمینان حاصل کنید.
- نخ مناسبی را برای چله کشی انتخاب کنید. این نخ باید با میزان ظرافت طرح شما تناسب داشته باشد.
- در چله کشی ترکی اگر عمل چله کشی به درستی انجام شود چله ها به حالت زیگزاگی و ضربدری قرار می گیرند.
جمع بندی
یکی از مراحل مهم قبل از شروع به بافت فرش و قالی ، چله کشی دار است. تارهایی که به صورت عمودی بر روی دار نصب می شوند و وظیفه نگهداری از گره ها را دارند چله می نامند. این تار ها معمولاً از جنس پنبه ، پشم و ابریشم هستند و به صورت موازی بر روی سر و زیر دار قرار می گیرند.
همانطور که اشاره شد انواع چله کشی در بافت فرش دستباف وجود دارد که پرکاربردترین آن ها چله کشی های ترکی و فارسی هستند. روش دیگری که برای چله کشی مورد استفاده قرار می گیرد چله کشی تلفیقی است که به بافنده کمک می کند از مزایای هر دو روش ترکی و فارسی بهره مند شود و معایب آن ها را نیز به حداقل برساند.